📝 सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन

📚 सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन Quiz

NMMS सराव चाचणी

1) ब्राह्मो समाजाची स्थापना इ.स. १८२८ मध्ये कोणी केली?

A) स्वामी दयानंद सरस्वती

B) राजा राममोहन रॉय

C) महात्मा जोतीराव फुले

D) स्वामी विवेकानंद

✅ योग्य उत्तर : B) राजा राममोहन रॉय

💡 स्पष्टीकरण : राजा राममोहन रॉय यांनी १८२८ मध्ये बंगालमध्ये ब्राह्मो समाजाची स्थापना केली. त्यांनी एकेश्वरवाद, स्त्रीशिक्षण व सामाजिक सुधारणांचा पुरस्कार केला.

2) "वेदांकडे परत चला" हे ब्रीदवाक्य कोणत्या समाजाचे होते?

A) प्रार्थना समाज

B) सत्यशोधक समाज

C) आर्य समाज

D) ब्राह्मो समाज

✅ योग्य उत्तर : C) आर्य समाज

💡 स्पष्टीकरण : स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी १८७५ मध्ये आर्य समाजाची स्थापना केली. वेदांचे महत्त्व व सामाजिक सुधारणा हे आर्य समाजाचे प्रमुख विचार होते.

3) भारतीय प्रबोधनामुळे भारतीय समाजात कोणता महत्त्वाचा बदल झाला?

A) अंधश्रद्धांना अधिक महत्त्व मिळाले.

B) सामाजिक दोषांविरुद्ध विचार करण्याची वृत्ती निर्माण झाली.

C) शिक्षणाचा प्रसार थांबला.

D) जुन्या रूढी अधिक मजबूत झाल्या.

✅ योग्य उत्तर : B) सामाजिक दोषांविरुद्ध विचार करण्याची वृत्ती निर्माण झाली.

💡 स्पष्टीकरण : इंग्रजी शिक्षणामुळे वैज्ञानिक दृष्टिकोन वाढला. त्यामुळे अंधश्रद्धा, जातिभेद व अनिष्ट प्रथांविरुद्ध समाजात जागृती झाली.

4) सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणी केली?

A) महात्मा गांधी

B) महात्मा जोतीराव फुले

C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

D) लोकहितवादी

✅ योग्य उत्तर : B) महात्मा जोतीराव फुले

💡 स्पष्टीकरण : महात्मा जोतीराव फुले यांनी १८७३ मध्ये सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. समाजातील जातिभेद व अस्पृश्यतेविरुद्ध त्यांनी कार्य केले.

5) प्रार्थना समाजाने सामाजिक सुधारणा करण्यासाठी कोणते कार्य केले?

A) फक्त धार्मिक उत्सव आयोजित केले.

B) शिक्षणसंस्था, अनाथालये व रात्रशाळा सुरू केल्या.

C) राजकीय सत्ता मिळवण्याचा प्रयत्न केला.

D) परदेशी व्यापार सुरू केला.

✅ योग्य उत्तर : B) शिक्षणसंस्था, अनाथालये व रात्रशाळा सुरू केल्या.

💡 स्पष्टीकरण : प्रार्थना समाजाने स्त्रीशिक्षण, अनाथालये, कामगारांसाठी रात्रशाळा व दलितांसाठी संस्था सुरू करून समाजसुधारणेला चालना दिली.

6) राजा राममोहन रॉय यांनी सतीप्रथेला विरोध का केला?

A) त्यांना भारतीय संस्कृती नष्ट करायची होती.

B) स्त्रियांना समान अधिकार मिळावेत म्हणून.

C) ब्रिटिशांना मदत करण्यासाठी.

D) शिक्षण बंद करण्यासाठी.

✅ योग्य उत्तर : B) स्त्रियांना समान अधिकार मिळावेत म्हणून.

💡 स्पष्टीकरण : राजा राममोहन रॉय मानवता व स्त्रियांच्या अधिकारांचे समर्थक होते. त्यांनी सतीप्रथा, बालविवाह यांसारख्या अनिष्ट प्रथांना विरोध केला.

7) मुलींची पहिली शाळा पुण्यात कोणी सुरू केली?

A) सावित्रीबाई फुले

B) पंडिता रमाबाई

C) रमाबाई रानडे

D) ताराबाई शिंदे

✅ योग्य उत्तर : A) सावित्रीबाई फुले

💡 स्पष्टीकरण : १८४८ मध्ये महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांनी पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींची पहिली शाळा सुरू केली.

8) स्त्री शिक्षणामुळे समाजात कोणता बदल झाला?

A) स्त्रियांचे प्रश्न अधिक वाढले.

B) स्त्रिया आत्मनिर्भर होऊन विविध क्षेत्रांत पुढे आल्या.

C) शिक्षणाचे महत्त्व कमी झाले.

D) समाजातील भेदभाव वाढला.

✅ योग्य उत्तर : B) स्त्रिया आत्मनिर्भर होऊन विविध क्षेत्रांत पुढे आल्या.

💡 स्पष्टीकरण : स्त्री शिक्षणामुळे महिलांना ज्ञान, आत्मविश्वास व निर्णयक्षमता मिळाली. त्यामुळे त्या सामाजिक, आर्थिक व राजकीय क्षेत्रांत योगदान देऊ लागल्या.

9) सर सय्यद अहमद खान यांनी मुस्लीम समाजाच्या प्रगतीसाठी कोणत्या गोष्टीवर भर दिला?

A) आधुनिक शिक्षण व विज्ञान

B) जुन्या रूढी

C) व्यापार

D) राजेशाही

✅ योग्य उत्तर : A) आधुनिक शिक्षण व विज्ञान

💡 स्पष्टीकरण : सर सय्यद अहमद खान यांनी पाश्चिमात्य शिक्षण व विज्ञानाचा स्वीकार केल्याशिवाय समाजाची प्रगती होणार नाही असे मत मांडले.

10) प्रबोधन चळवळींचा आधुनिक भारताच्या निर्मितीवर काय परिणाम झाला?

A) समाज अधिक मागास झाला.

B) शिक्षण, समता व वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला चालना मिळाली.

C) सामाजिक सुधारणा थांबल्या.

D) लोकांमध्ये अज्ञान वाढले.

✅ योग्य उत्तर : B) शिक्षण, समता व वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला चालना मिळाली.

💡 स्पष्टीकरण : प्रबोधनामुळे सामाजिक सुधारणा, शिक्षणाचा प्रसार, स्त्री हक्क, विज्ञाननिष्ठा आणि राष्ट्रवाद या विचारांना चालना मिळाली.

🎯 अभिनंदन! तुम्ही सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन Quiz पूर्ण केली.
📚 NMMS परीक्षेसाठी नियमित सराव करा.