1857 चा स्वातंत्र्य लढा

🧠 १८५७ चा उठाव

NMMS ऑनलाइन सराव चाचणी

Score : 0 / 10

प्रश्न १

१८५७ चा उठाव हा अचानक घडलेला नव्हता, असे कोणत्या विधानावरून स्पष्ट होते?

A) इंग्रजांनी भारतात रेल्वे सुरू केली होती.

B) १८५७ पूर्वी भारताच्या विविध भागांत इंग्रजांविरुद्ध अनेक स्थानिक उठाव झाले होते.

C) सर्व भारतीय राजांनी एकत्र येऊन योजना आखली होती.

D) इंग्रजांनी भारतीयांना स्वातंत्र्य देण्याची घोषणा केली होती.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण : १७६३ ते १८५७ दरम्यान संन्यासी, फकीर, उमाजी नाईक, आदिवासी, पाईक तसेच सैनिकांचे अनेक उठाव झाले. त्यामुळे १८५७ चा लढा हा पूर्वीच्या असंतोषाचा परिणाम होता.

प्रश्न २

स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या '१८५७ चे स्वातंत्र्यसमर' या पुस्तकाचे महत्त्व काय होते?

A) त्यातून इंग्रजांचे गुणगान करण्यात आले.

B) त्यातून भारतीयांना ब्रिटिश सरकारमध्ये नोकरी करण्यास प्रोत्साहन मिळाले.

C) त्या पुस्तकाने पुढील अनेक क्रांतिकारकांना स्वातंत्र्यलढ्याची प्रेरणा दिली.

D) त्या पुस्तकामुळे १८५७ चा लढा थांबला.

✅ योग्य उत्तर : C

📖 स्पष्टीकरण : सावरकरांनी १८५७ च्या लढ्याला "स्वातंत्र्यसमर" म्हणून गौरवले. या विचारांनी पुढील क्रांतिकारकांमध्ये स्वातंत्र्याची प्रेरणा निर्माण झाली.

प्रश्न ३

१७७० च्या बंगाल दुष्काळात इंग्रजांच्या वर्तनामुळे लोकांमध्ये असंतोष का वाढला?

A) त्यांनी शेतकऱ्यांना मोठी मदत केली.

B) त्यांनी कर पूर्णपणे माफ केले.

C) त्यांनी जनतेकडे उदासीन व संवेदनशून्य दृष्टीने पाहिले.

D) त्यांनी सर्वांना रोजगार दिला.

✅ योग्य उत्तर : C

📖 स्पष्टीकरण : दुष्काळाच्या काळात सरकारने लोकांच्या अडचणींकडे दुर्लक्ष केले. त्यामुळे लोकांचा इंग्रजांवरील विश्वास कमी झाला.

🧠 प्रश्न ४

उमाजी नाईक यांच्या लढ्याचे वैशिष्ट्य कोणते होते?

A) त्यांनी इंग्रजांशी तह केला.

B) त्यांनी रामोशी व स्थानिक युवकांना संघटित करून इंग्रजांविरुद्ध बंड केले.

C) त्यांनी फक्त कर कमी करण्याची मागणी केली.

D) त्यांनी इंग्रजांच्या सैन्यात प्रवेश केला.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण :
उमाजी नाईक यांनी संघटनशक्तीचा वापर करून इंग्रजी सत्तेविरुद्ध संघर्ष उभारला आणि जाहीरनामाही प्रसिद्ध केला.

🧠 प्रश्न ५

ब्रिटिशांच्या वनधोरणामुळे आदिवासी समाजावर सर्वाधिक कोणता परिणाम झाला?

A) त्यांना अधिक जंगल मिळाले.

B) त्यांचा जंगलावरील पारंपरिक हक्क हिरावला गेला.

C) त्यांना नवीन उद्योग सुरू करता आले.

D) त्यांना करमाफी मिळाली.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण :
आदिवासींचा उदरनिर्वाह जंगलावर अवलंबून होता. इंग्रजांच्या कायद्यामुळे त्यांचे जंगलावरील पारंपरिक हक्क कमी झाले आणि त्यांनी उठाव केला.

🧠 प्रश्न ६

पाईकांच्या उठावामागील प्रमुख कारण कोणते होते?

A) इंग्रजांनी त्यांना अधिक जमीन दिली.

B) इंग्रजांनी त्यांच्या वंशपरंपरागत जमिनी काढून घेतल्या.

C) त्यांना इंग्रजांनी मोठे वेतन दिले.

D) त्यांनी स्वेच्छेने शेती सोडली.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण :
पाईकांना पूर्वी वंशपरंपरागत जमिनी मिळालेल्या होत्या. इंग्रजांनी त्या काढून घेतल्याने त्यांच्यात तीव्र असंतोष निर्माण झाला.

🧠 प्रश्न ७

ईस्ट इंडिया कंपनीच्या भारतीय सैनिकांमध्ये असंतोष वाढण्याचे मुख्य कारण कोणते होते?

A) त्यांना जास्त वेतन मिळत होते.

B) त्यांच्याशी दुजाभावाची वागणूक केली जात होती.

C) त्यांना पदोन्नती मिळत होती.

D) त्यांना इंग्लंडमध्ये शिक्षण दिले जात होते.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण :
भारतीय सैनिकांना कमी वेतन, कमी भत्ते आणि भेदभावाची वागणूक मिळत होती. त्यामुळे त्यांनी अनेक ठिकाणी उठाव केले.

🧠 प्रश्न ८

१८५७ पूर्वीचे उठाव यशस्वी का ठरले नाहीत?

A) लोकांना इंग्रजांची साथ होती.

B) ते स्थानिक आणि एकाकी स्वरूपाचे होते.

C) भारतीयांकडे शस्त्रे नव्हती.

D) सर्व राजे इंग्रजांच्या बाजूने होते.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण :
हे उठाव वेगवेगळ्या प्रदेशांत स्वतंत्रपणे झाले. एकत्रित नेतृत्व नसल्यामुळे इंग्रजांनी ते सहज दडपले.

🧠 प्रश्न ९

'दारूच्या कोठारावर ठिणगी पडावी' या उपमेचा अर्थ काय आहे?

A) दारूचे कोठार जळून गेले.

B) आधीपासून साचलेला असंतोष एकदम उफाळून आला.

C) सैनिकांनी दारू पिणे बंद केले.

D) इंग्रजांनी दारू विक्री बंद केली.

✅ योग्य उत्तर : B

📖 स्पष्टीकरण :
ही उपमा अनेक वर्षे साचलेल्या असंतोषाच्या अचानक झालेल्या मोठ्या उद्रेकाचे प्रतीक आहे.

🧠 प्रश्न १०

१८५७ च्या उठावाचे सर्वात व्यापक वैशिष्ट्य कोणते होते?

A) तो केवळ सैनिकांचा उठाव होता.

B) तो केवळ शेतकऱ्यांचा उठाव होता.

C) समाजातील विविध वर्गांचा एकत्रित सशस्त्र संघर्ष होता.

D) तो केवळ एका राज्यापुरता मर्यादित होता.

✅ योग्य उत्तर : C

📖 स्पष्टीकरण :
या लढ्यात सैनिक, शेतकरी, आदिवासी, सामान्य जनता आणि अनेक स्थानिक नेते सहभागी झाले. त्यामुळे हा सर्वसमावेशक संघर्ष ठरला.

🎉 अभिनंदन!